Bruksizm – przyczyny, objawy, diagnostyka i skuteczne metody leczenia

Czym jest bruksizm?

Bruksizm oznacza nieświadomą pracę mięśni żucia. Jest to mimowolna, powtarzalna aktywność. Polega na zaciskaniu szczęki. Występuje również zgrzytanie zębami. Bruksizm to nawykowe, niekontrolowane działanie. Słowo "bruksizm" pochodzi z języka greckiego. Oznacza "zgrzytać zębami". Schorzenie zaliczamy do grupy zaburzeń snu. Nazywa się je parasomniami.

Wyróżniamy bruksizm dzienny. Występuje on w ciągu dnia. Jest też bruksizm nocny. Ten pojawia się podczas snu. Nasilenie bruksizmu bywa różne. Od łagodnych przypadków. Do poważnych problemów zębów. Dotyczy też stawów skroniowo-żuchwowych.

Problem bruksizmu dotyka znaczną część populacji. Występuje u 8 do 10 procent dorosłych. Niektóre badania podają 8-31 procent. Dotyka również dzieci. Problem dotyczy 14-20 procent najmłodszych. Częstość występowania maleje z wiekiem. Po 60. roku życia dotyczy 3 procent osób. Bruksizm diagnozuje się coraz częściej. Trend wzrostowy obserwujemy od lat 90. XX wieku.

Częściej dotyka kobiety niż mężczyzn. Kobiety częściej doświadczają formy dziennej. Bruksizm uznano za chorobę cywilizacyjną. Jest powiązany z odczuwanym napięciem. Związany jest również ze stresem.

Jakie są przyczyny bruksizmu?

Etiologia zaburzeń bywa złożona. Ma wiele przyczyn – mówi dr Patryk Kononowicz. Jest stomatologiem w Medicover. Głównym czynnikiem jest stres. Napięcie psychiczne wywołuje bruksizm. Podobnie działa napięcie emocjonalne. Lęk wpływa na zaciskanie zębów.

Nieprawidłowy zgryz bywa przyczyną. Problemy z gryzieniem wpływają na schorzenie. Nadmierna aktywność mięśni żuchwy występuje w nocy. Niekontrolowane ruchy ciała w nocy wpływają na problem. Zaburzenia snu są powiązane z bruksizmem. Bezdech senny może nasilać objawy. Bruksizm klasyfikowany jest jako parasomnia.

Czynniki genetyczne odgrywają rolę. Długotrwałe napinanie mięśni żwaczy szkodzi. Bruksizm wtórny wiąże się z innymi schorzeniami. Dotyczy to chorób neurologicznych. Przykładem jest choroba Parkinsona. Urazy mózgu mogą powodować bruksizm. Bruksizm bywa skutkiem niedoborów mineralnych. Może wynikać ze zmian w układzie nerwowym.

Pewne substancje wpływają na schorzenie. Narkotyki i kofeina mogą nasilać objawy. Leki antydepresyjne bywają przyczyną. Częste żucie gumy sprzyja bruksizmowi.

Bruksizm często towarzyszy innym problemom. Dotyczy to owsicy. Związany bywa z alergiami. Inne zakażenia mogą wpływać na bruksizm.

Objawy bruksizmu – jak go rozpoznać?

Bruksizm charakteryzuje się różnymi objawami. Nie zawsze są one oczywiste. Aż 40 procent osób nie czuje żadnych objawów. Schorzenie bywa trudne do zdiagnozowania. Objawy bruksizmu występują głównie w nocy. Mogą pojawiać się również w dzień.

Najczęstsze objawy to:

• Zgrzytanie zębami w nocy. Dźwięk bywa słyszalny dla partnera.
• Nadmierne ścieranie zębów. Prowadzi do uszkodzeń szkliwa.
• Nadwrażliwość zębów. Występuje po ścieraniu szkliwa.
• Ból w okolicy szczęki i twarzy.
• Ból i tkliwość w okolicach uszu.
• Napięciowe bóle głowy. Bóle skroni są częste. Migreny mogą wystąpić.
• Bóle karku, pleców i ramion.
• Trudności w otwieraniu ust. Zakres ruchu bywa ograniczony.
• Przeskakiwanie żuchwy przy otwieraniu ust.
• Zmiana konturów żuchwy. Twarz może stać się kwadratowa.
• Uszkodzenia i erozja szkliwa. Zwiększa się ryzyko próchnicy.
• Pękanie lub łamanie fragmentów zębów.
• Nadwrażliwość dziąseł. Może wystąpić krwawienie dziąseł.
• Przygryzanie policzków lub języka.
• Zmęczenie i nadmierna senność w ciągu dnia. Problemy ze snem wpływają na samopoczucie.
• Szum w uszach. Zgłasza go 65 procent pacjentów.
• Zaburzenia równowagi.
• Suchość oczu.
• Obniżenie libido. Opisywano u 50 procent pacjentów.
• Zaburzenia seksualne. Występują u 38 procent chorych.

Aż 86 procent chorych zgłasza dolegliwości bólowe. Dotyczą one twarzy. Obejmują mięśnie żwaczy. Ból pojawia się też w szyi.

Diagnostyka bruksizmu

Bruksizm bywa trudny do samodzielnego rozpoznania. Często problem zauważa partner. Może usłyszeć zgrzytanie w nocy. Nie należy bagatelizować takich uwag.

Diagnozę stawia lekarz specjalista. Pierwszym krokiem jest wizyta u stomatologa. Stomatolog ocenia stan zębów. Sprawdza starcie szkliwa. Bada mięśnie żucia. Ocenia stawy skroniowo-żuchwowe.

Lekarz zbiera wywiad. Pyta o objawy. Pyta o styl życia. Pyta o poziom stresu. Może zlecić dodatkowe badania. RTG zębów pokazuje uszkodzenia. Zaawansowane badania obejmują elektromiografię. Metoda bada aktywność mięśni. Polisomnografia to badanie snu. Pomaga zdiagnozować bruksizm nocny.

Istnieją też nowoczesne narzędzia. Aplikacja BruxApp pomaga w diagnostyce. Została stworzona przez zespół lekarzy. Służy do diagnostyki i autoterapii. Warto skonsultować się ze specjalistą. Lekarz ustali rozpoznanie bruksizmu.

Konsekwencje nieleczonego bruksizmu

Nieleczony bruksizm prowadzi do poważnych problemów. Dotyczą one zdrowia zębów. Wpływają na szczękę. Szkodzi mięśniom twarzy. Może prowadzić do poważnych uszkodzeń uzębienia. Nadwyręża stawy skroniowo-żuchwowe.

Skutki nieleczonego schorzenia to:

• Uszkodzenia zębów. Występuje ścieranie szkliwa. Zęby mogą pękać. Może dojść do utraty zębów.
• Problemy ze stawami skroniowo-żuchwowymi. Pojawia się ból. Ruchomość stawu bywa ograniczona.
• Przewlekłe bóle. Dotyczą głowy, twarzy, karku.
• Problemy ze snem. Wpływają na ogólne samopoczucie.
• Negatywny wpływ na kręgosłup. Ciągłe napięcie mięśni twarzy wpływa na postawę.
• Problemy z trawieniem. Wynikają z ciągłego napięcia mięśni.
• Uszkodzenie protez zębowych.
• Zmiana wyglądu twarzy. Może pojawić się kwadratowa żuchwa.

Nieleczony bruksizm ma negatywny wpływ. Oddziałuje na wzrok. Wpływa na słuch. Może powodować szumy uszne. Warto podjąć leczenie bruksizmu. Zapobiega się wtedy powikłaniom.

Leczenie bruksizmu – kompleksowe podejście

Leczenie bruksizmu powinno być kompleksowe. Musi być dostosowane do pacjenta. Wymaga często współpracy specjalistów. Stomatolog jest kluczowy. Pomocny bywa ortodonta. Protetyk może korygować zgryz. Fizjoterapeuta stomatologiczny odgrywa ważną rolę. Warto skonsultować się z psychologiem. Bruksizm bywa problemem psychosomatycznym.

Metody leczenia obejmują:

• Leczenie stomatologiczne i ortodontyczne. Korekcja zgryzu jest ważna. Zabiegi ortodontyczne pomagają. Czasem potrzebna jest chirurgia. Stomatolog może zastosować szyny zgryzowe.
• Szyny zgryzowe. To specjalne nakładki na zęby. Chronią uzębienie przed ścieraniem. Pomagają rozluźnić mięśnie. Stosuje się szyny relaksacyjne lub ochronne.
• Fizjoterapia stomatologiczna. Terapia manualna bywa skuteczna. Stosuje się ćwiczenia rozluźniające mięśnie. Kinesiotaping pomaga zmniejszyć napięcie. Akupresura może przynieść ulgę. Można używać przyrządów do masażu twarzy. Piłki do masażu też są pomocne.
• Iniekcje toksyny botulinowej (Botoks). Botoks osłabia mięśnie żwacze. Zmniejsza siłę zaciskania. Redukuje ból. Coraz więcej osób decyduje się na botoks. Zabieg wykonuje lekarz.
• Terapia behawioralna. Pomaga zarządzać stresem. Identyfikuje źródła napięcia. Zaleca się techniki relaksacyjne. Medytacja i joga są pomocne. Trening prawidłowego oddechu pomaga. Muzykoterapia bywa wsparciem.
• Psychoterapia. Jest istotna w leczeniu bruksizmu. Zwłaszcza gdy przyczyną jest stres. Terapia poznawczo-behawioralna jest zalecana. Pomaga radzić sobie z emocjami.
• Farmakoterapia. Czasem stosuje się leki. Leki przeciwbólowe łagodzą ból. Miorelaksanty rozluźniają mięśnie. Leki z grupy benzodiazepin bywają używane. Należy stosować je pod kontrolą lekarza.

W leczeniu bruksizmu kluczowe jest łączenie terapii. Terapie manualne łączymy z psychoterapią. Warto połączyć leczenie stomatologiczne. Z fizjoterapią stomatologiczną.

Służyć do tego mogą techniki, takie jak: muzykoterapia czy trening prawidłowego oddechu oraz oczywiście psychoterapia. – Mgr Justyna Walczewska

Domowe sposoby na bruksizm

Czy da się wyleczyć bruksizm domowymi metodami? Jedynym przypadkiem, w którym można wyleczyć bruksizm domowymi metodami, jest zastosowanie na własną rękę technik relaksacji. Domowe metody mogą przynieść ulgę. Nie zastąpią jednak leczenia specjalistycznego.

Pomocne mogą być ćwiczenia rozluźniające. Wykonuj je regularnie. Ćwiczenia na zgrzytanie zębami rozluźniają mięśnie twarzy. Pomaga masaż mięśni żwaczy. Można stosować ciepłe okłady. Zmniejszają napięcie mięśni.

Ważne jest zarządzanie stresem. Stosuj techniki relaksacyjne w domu. Medytacja, joga pomagają. Dbaj o higienę snu. Regularne pory zasypiania są ważne. Unikaj kofeiny przed snem. Ogranicz spożycie alkoholu.

Ziołowe herbatki mogą ułatwić zasypianie. Melisa czy kozłek lekarski działają uspokajająco. Unikaj twardych pokarmów. Nie żuj gumy często. Zmniejsza to obciążenie mięśni.

Domowe metody łagodzą objawy. Nie eliminują przyczyny bruksizmu. Zawsze skonsultuj się ze specjalistą. Lekarz dobierze odpowiednie leczenie.

Profilaktyka bruksizmu

Zapobieganie bruksizmowi jest możliwe. Skupia się na redukcji czynników ryzyka. Kluczowa jest redukcja stresu. Znajdź sposoby na relaks. Pomocna jest aktywność fizyczna. Hobby pomaga odprężyć się.

Dbaj o higienę snu. Chodź spać o stałych porach. Zapewnij sobie komfortowe warunki do snu. Unikaj ekranów przed pójściem spać. Ogranicz używki. Kofeina i alkohol mogą nasilać bruksizm.

Regularne wizyty u stomatologa są ważne. Stomatolog wcześnie wykryje problem. Zauważy starcie zębów. Może zalecić odpowiednie działania. Wczesna interwencja zapobiega powikłaniom.

Jeśli masz wadę zgryzu, skonsultuj się z ortodontą. Korekcja zgryzu może zmniejszyć ryzyko bruksizmu. Unikaj nawyków. Nie zaciskaj zębów w ciągu dnia. Zwracaj uwagę na napięcie mięśni twarzy. Świadomość problemu pomaga go kontrolować.

Wykres słupkowy przedstawiający częstość występowania bruksizmu dziennego i nocnego oraz wzrost zaciskania i zgrzytania zębami w okresie pandemii COVID-19.